Strona główna  //  Aktualności  //  O synowej i o wnuczce założyciela mechanicznej tkalni lnu w Kamiennej Górze z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet i Dziewcząt w Nauce

Rzymski poeta Cyceron napisał: „historia magistra vitae” - historia nauczycielką życia. W oryginale każde z użytych słów ma gramatyczny rodzaj żeński. Dużo czasu zajęło ludzkości zrozumienie i docenienie roli kobiet w historii oraz pracy w  naukach ścisłych, a także włączenie dyskursu feministycznego do badań nad dziejami. Cyklicznym wydarzeniem, które ma przypominać o cywilizacyjnym wkładzie kobiet, jest Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce (International Day of Women and Girls in Science), ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2015 roku. Ten wyjątkowy dzień celebrowany jest 11 lutego. 

 

Polska może się pochwalić wyjątkową bohaterką – Marią Skłodowską-Curie, która była jedyną kobietą oraz jedynym uczonym uhonorowanym nagrodą Nobla w dwóch różnych naukach przyrodniczych. Są też w historii badaczki, których dokonania są mniej znane i niekomentowane. Czasem nawet zapomniane. Warto przypomnieć ich dokonania naukowe z okazji wydarzenia, jakim Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce.  

W tym artykule mowa będzie o dwóch Paniach – matce i córce – mieszkankach przedwojennej  Kamiennej Góry. Karierę badaczek i nauczycielek zrobiły po wojnie w zupełnie innej rzeczywistości i na innym kontynencie. Katharina Hamburger oraz jej córka Gabrielle Donnay (z domu Hamburger) były członkiniami rodziny o wielopokoleniowych związkach z przemysłem włókienniczym w Kamiennej Górze. Katharina była synową , a Gabrielle wnuczką Alberta Hamburgera, który założył w 1871 roku tkalnie mechaniczne A.Hamburger AG. Po II wojnie światowej w budynkach dawnej fabryki pracowały Tkalnie Jedwabiu Floreta . 

Katharina Hamburger (z domu Rosenstock) urodziła się 11 maja 1890 roku w Berlinie. W młodości Katharina realizowała się jako śpiewaczka. W jej biografii można przeczytać, że podczas występów akompaniował jej przy organach Albert Schweitzer, słynny muzyk, muzykolog, teolog i lekarz, uhonorowany pokojową nagrodą Nobla. Do Kamiennej Góry przyjechała z mężem Maksem po I wojnie światowej. Para zamieszkała w willi przy ówczesnej ulicy Bahnhofstrasse (dziś Papieża Jana Pawła II). W budynku tym znajduje się obecnie siedziba Urzędu Skarbowego. Hamburgerowie wychowali trzy córki. W Kamiennej Górze Katharina organizowała pracownikom tkalni lnu specjalne zajęcia, mające na celu poprawę kondycji oraz eliminację zmęczenia. Lata praktyki pozwoliły jej opracować kompleksowy zestaw ćwiczeń i wskazówek relaksujących i rehabilitacyjnych. Katharina podzieliła się swoją wiedzą nie tylko z zatrudnionymi w fabryce, opublikowała efekty swojej pracy. W latach 30. XX wieku rodzina Hamburgerów musiała emigrować z Europy, z uwagi na pochodzenie. Katharina wyjechała z córkami do USA. Tam jako Karin Roon (pseudonim pochodził od nazwy ulicy Roonstraße w Kamiennej Górze, przy której znajdowała się fabryka Hamburgerów) zamieszkała w Nowym Jorku. Wydała po angielsku książkę „New Way to Relax”, która przyniosła jej sławę. Recenzja książki znalazła się m.in. na łamach „The New York Times Book Review”. Dzieło zawierało „instrukcje dotyczące oddychania, ruchów ciała i postawy”. W materiałach prasowych można znaleźć informacje, że propagatorka relaksacji uważała, że „brak właściwej aktywności fizycznej spowodowany współczesnymi warunkami życia jest przyczyną napięcia nerwowego, bólów głowy, zmęczenia i ogólnego braku dobrego samopoczucia”. Karin Roon przedstawiano w publikacjach  jako: „nauczycielkę trudnej sztuki relaksu”, „uznawaną za międzynarodowy autorytet w tym mało znanym temacie”, „pionierkę stosowanej relaksacji, która  wiele lat poświęciła nauczaniu poszczególnych technik ludzi na wszystkich etapach życia”. Ze wspomnień pionierki, która emigrowała z Kamiennej Góry, wynika, że swoich technik uczyła ówczesnych celebrytów. W gronie jej uczniów był m.in. młody Marlon Brando. Był on uczniem kursów „Dramatic Workshop” w  New School for Social Research – prywatnym instytucie założonym przez wybitnego pedagoga teatralnego Erwina Piscatora. Karin Roon wymieniona jest jako jedna z nauczycielek w tej szkole w katalogu na semestr 1948 -1949. Została w katalogu przedstawiona jako „międzynarodowy autorytet w dziedzinie rehabilitacji dziecięcego porażenia mózgowego” oraz twórczyni „relaksacji stosowanej” i konsultantka Związku Niepełnosprawnych. 

Córka Kathariny (Karin) – Gabrielle urodziła się w Kamiennej Górze w 21 marca 1920 roku. W wieku 17 lat wyjechała z matką do Ameryki . Po kilku latach zaczęła studia chemiczne w Los Angeles. Swoją karierę naukową związała ze światem kryształów. W 1949 roku Gabrielle obroniła doktorat na Massachusetts Institute of Technology (MIT), według rankingów uznawanej za najlepszą uczelnię techniczną na świecie! Jej dysertacja na temat turmalinu była pierwszym doktoratem z dziedziny rentgenografii strukturalnej, napisanym przez kobietę. Była też autorką pracy na temat historii wykorzystania tej metody. Dzięki pracy naukowej Gabrielle poznała nie tylko tajniki kryształów. Spotkała przyszłego męża Josepha Donnaya. Przez niemal 40 lat tworzyli zgrany duet w życiu i w pracy. Wśród jej ponad 130 publikacji, połowa była owocem współpracy małżeńskiej. Na jej cześć nazwane zostały dwa minerały: Gaidonnayite, Donnayite-(Y). 

O Gai – jak zdrobniale była nazywana przez rodzinę i współpracowników – krążyły legendy. Przed erą komputerów potrafiła sprawnie obliczać skomplikowane parametry kryształów. Jako najwybitniejsza  krystalografka w Ameryce Północnej  otrzymała wiele odznaczeń i honorów. W 1986 roku, tuż przed przedwczesną śmiercią badaczki, odbyło się sympozjum na Uniwersytet McMastera w Ontario, poświęcone pracy i dokonaniom Gabrielle. Zorganizowała je doktorantka prof. Donnay, Suzanne Fortier. W 2013 roku podopieczna badaczki pochodzącej z Kamiennej Góry została rektorką Uniwersytetu McGilla w Montrealu, jednej z najważniejszych szkół wyższych w Kanadzie. W 2018 roku Suzanne Fortier została wymieniona w rankingu „International Women’s Day: top 10 universities led by women”. 

Robert Główczyk 
Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 

Wybrana bibliografia:

- Hella Moritz: "Kurzbiografien von 100 bedeutenden Persönlichkeiten aus dem Kreis Landeshut"
- "Memorial of Gabrielle Donnay" w: "American Mineralogist"
- skrypt wspomnień Kathariny Hamburger, dzięki uprzejmości doktora Victora Donnaya 

Fotografie:

z albumu rodzinnego Gabrielle Donnay, dzięki uprzejmości doktora Victora Donnaya: Gabrielle Hamburger-Donnay na schodach domu rodzinnego w Kamiennej Górze, Gabrielle jako absolwenta amerykańskiej uczelni, Katharin Hamburger (Karin Roon) z córkami

"Monographien deutscher Landschaften. Band III”, zbiory Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze – rycina przedstawiająca tkalnie Alberta Hamburgera w Kamiennej Górze

  • 148700125_3828198127269505_5052247991934969007_n
  • 148709127_3828197743936210_6106062328058529386_n
  • 149404984_3828197613936223_6277947764658430625_n
  • 148252655_3828197870602864_1585253931373975860_n

Simple Image Gallery Extended

Do góry