Ptaki – od jaskółek spod strzechy po cesarskiego orła. Wśród „ptasich” muzealiów (GALERIA)

Międzynarodowy Dzień Ptaków, obchodzony corocznie 1 kwietnia, to dobra okazja, by przyjrzeć się ptasim motywom ikonograficznym na wybranych muzealiach w naszym muzeum. Symbolika związana ze skrzydlatymi i pierzastymi zwierzętami jest bogata i ma ciekawe związki z historią oraz dziedzictwem naszego regionu. Zapraszamy do lektury krótkiego artykułu i obejrzenia galerii zdjęć z naszego muzeum. 

Ptaki pojawiły się na Ziemi około 150–160 milionów lat temu. Wiele gatunków udomowiliśmy i korzystamy do dziś z ptasich darów, m.in. z pierza i jaj – jakże istotnych w perspektywie zbliżających się świąt. Poza obecnością ptaków w życiu człowieka – jako zwierząt gospodarskich,  salonowych czy łowieckich, ważnym aspektem obecności ptactwa w cywilizacji jest ptasia ikonografia i symbolika. Ptaki zajmują niezwykle ważne miejsce w symbolice religijnej (m.in. gołębica, pelikan, kogut), heraldycznej (szczególnie orzeł) czy ikonograficznej w zdobnictwie i sztuce (m.in. paw, łabędź, sowa, jaskółka, bocian, kruk, pelikan, żuraw, kaczka).

Ptasie nazwy znajdziemy w onomastyce regionalnej. Podkamiennogórska wieś Ptaszków (niem. Vogelsdorf) jest tego najlepszym przykładem. Także historyczny hotel „Zum Raben“ (dosłownie pod krukiem) w rynku w Kamiennej Górze swoją nazwę zawdzięcza ważnemu ptasiemu symbolowi (uwagę na to zwrócił śląski pisarz Karl von Holtei w XIX wieku, wzmiankując nazwę słynnego kamiennogórskiego hotelu w kontekście cytatu ze „Zbójców” Schillera). Historycznie z Ziemią Kamiennogórską związany jest także zamek, obecnie ruiny piastowskiego zamku Wojaczów/Konradów w Grzędach, u stóp Gór Kamiennych. W literaturze historycznej zamek ten nazywany był Burg Vogelsgang (dosłownie zamek Ptasi Śpiew). Warto też wspomnieć o symbolu niezwykle ważnej dla historii miasta firmy tekstylnej Grünfeld, czyli o sokole trzymającym w dziobie kądziel (znaleźć go można m.in. na kolumnie portyku siedziby zakładów przy ul. Lubawskiej/Waryńskiego).
W naszym muzeum znajduje się wiele muzealiów związanych z ptasimi motywami ikonograficznymi. Są to zarówno przykłady sztuki ludowej (zdobienia mebli śląskich z XVIII-XIX wieku), numizmaty, grafiki  starodruków i przykłady sztuki użytkowej. Z ważniejszych ciekawostek wyliczyć można:
- unikatową Laskę Łaski cesarza Józefa I Habsburga z dwugłowym  czarnym orłem habsburskim osadzonym na drzewcu (I połowa XVIII wieku). Motyw orła cesarskiego znaleźć można również na obrazie ukazującym żonę Józefa I – cesarzową Wilhelminę Amalię, tłokach pieczętnych, monetach, medalach, sztandarach. 

- srebrny grosz Karola I Ziębickiego z śląskim orłem (Skarb z Dębrznika, I połowa XVI wieku) 
- starodruki – dwa tomy „Herrn von Buffons Naturgeschichte der Vögel”, bogato ilustrowanego rycinami leksykonu ptaków z XVIII wieku 
- XVII-wieczny portret księcia Bolka I Surowego z motywem heraldycznym księstwa świdnickiego -  składającym się z czerwonego półorła brandenburskiego oraz czarnego półorła śląskiego (współcześnie motyw ten wykorzystany jest m.in. w herbie powiatu kamiennogórskiego) 
- porcelanowa zastawa stołowa z hotelu Zum Raben w Kamiennej Górze z heraldycznym motywem kruka (lata 30. XX wieku)
- śląskie meble ludowe z motywem ptaków, malarstwo ludowe na drewnie, płyciny szaf oraz skrzyń z II połowy XVIII i I połowy XIX wieku 
- tkanina artystyczna -gobelin - autorstwa Reginy Wieżan-Siemieńskiej  (1925-2016) z motywem ptaków (II połowa XX wieku) 
- drewniana zawieszka z motywem jaskółki dymówki z inskrypcją „Wir bringen Glück” – co po niemiecku znaczy „przynosimy szczęście” (pocz. XX wieku)
- medal upamiętniający bitwę pod Sadową w czasie wojny prusko-austriackiej w 1866 roku z motywem orła pruskiego na lufie działa 
- figuralna solniczka stołowa z kryształu i srebra z motywem łabędzia (pocz. XX wieku) 
- złocone orły – eklektyczna oprawa rzeźbiarska szafy zegara salonowego z I połowy XIX wieku 
- jajo wielkanocne, wydmuszka z motywem bociana (II połowa XX wieku) 
- zydel z profilowanym oparciem - dekoracją snycerską w formie orła z tarczą herbową (XIX wiek) 
- ceramiczna forma do wypieku w kształcie ptaka (przełom XIX/XX wiek) 

Opr. Robert Główczyk, Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze