Przyroda i Zwiastowanie – ciekawe muzealia i tradycje 

25 marca przypada święto Zwiastowania, niegdyś... pierwszy dzień roku! Z tej okazji dwa ludowe przysłowia prognostyczne i dwa eksponaty z naszej świątecznej aranżacji na wystawie w "Izbie".  baczenia wystawy tradycyjnych haftów i koronek oraz zabytków związanych z Wielkanocą.

„Na Zwiastowanie jaskółki się ukazują, ludziom wiosnę zwiastują”
 „Na Zwiastowanie zlatują się bocianie”

Drewniana zawieszka, pochodząca z przełomu XIX/XX wieku, przedstawia jaskółki (dokładnie to jaskółka dymówka Hirundo rustica) wijące gniazdo. Parę ptaków otacza stylizowana banderola z napisem „Wir bringen Glück” – co po niemiecku znaczy „przynosimy szczęście”. Wróżba niesiona przez jaskółki jest wspólna dla wielu narodów. Także to, że jaskółka jest symbolem wiosny. "Odlatuje na zimę, ale przy zbliżeniu się wiosny, pierwsza ze wszystkich ptaków do nas powraca. Stąd powrót jaskółek i wiosna za jednoznaczące przyjęte zostały" – wspomina „Mała Encyklopedya Polska” z 1841 roku.
 
"Witajże mi, witaj, moja przyjaciółko! 
Jużeś tu przybyła, kochana jaskółko! 
Przez kogóż cię doszła wiadomość radosna, 
Że u nas wiosna?"
„Pierwsza książka do czytania i nauki języka polskiego dla ewangelickich szkół ludowych w cesarstwie austriackim” z 1857

Powrót jaskółek utrwalony został w przysłowiach prognostycznych. „Na Zwiastowanie Najświętszej Panny jaskółki się pokazują i wiosnę zwiastują” – mówi maksyma na 25 marca. 
Znane jest jednak przysłowie przestrzegające przed zbyt optymistycznym postrzeganiem powrotu jaskółek. „Jedna jaskółka nie przynosi/nie czyni wiosny” – mówi ludowa mądrość. „Przyjaciel domowy: pismo zbiorowe dla gospodarzy” z 1855 roku podaje ten zwrot w wariancie: „Jeden palec nie czyni całej ręki, ani jedna jaskółka wiosny nie uczyni”. Podobne przysłowia znali też niemieckojęzyczni mieszkańcy Śląska. Karl Friedrich Wilhelm Wander, nauczyciel i kolekcjoner przysłów pochodzący z Karpnik koło Jeleniej Góry w swoim leksykonie „Deutsches sprichwörter-lexikon” z 1876 odnotował wiele wersji jaskółkowej przestrogi. Jedna z nich brzmi: „Eine Schwalbe bringt das Frühjahr nicht herbei , und ein Baum macht keinen Wald” („Jedna jaskółka nie przynosi wiosny, jak jedno drzewo nie tworzy lasu”). 

Z nadejściem wiosny, wracają do Europy również bociany. „Gdy bocian na święty Józef przybędzie, to śniegu już nie będzie!” – mówi przysłowie na 19 marca. Jest też zwrot „Na Zwiastowanie przybywaj bocianie” – odnoszący się do święta wypadającego 25 marca. Bocian, kojarzony z legendami o przynoszeniu dzieci, jest symbolem życia i wiosny. Naszą muzealną „Izbę” zdobi wydmuszka z namalowanym bocianem, która stroi wiosenny, wielkanocny gaik. 
Wspomniana wyżej "Mała Encyklopedya Polska" tak opisuje ten gatunek ptaka: „Równie też w Polsce, jak w innych krajach, włościanin bocianie gniazdo nad domem lub w pobliżu, za szczęśliwą wróżbę uważa, ściele mu zatem gniazdo na dachach lub drzewach, gdy bociany przywykną, za każdym powrotem wiosny chętnie, niekiedy nawet z radosnym krzykiem powracają”. 
Pochodzący z Rudaw Janowickich Karl Friedrich Wilhelm Wander odnotował zaś w XIX wieku taką złotą myśl „….klappert der Storch und zieht die wilde Gans ins Land, so ist ein schöner Frühling zur Hand” (…kiedy bocian klekocze i wraca do nas dzika gęś, piękna wiosna jest już na wyciągnięcie ręki”) (Deutsches Sprichwörter-Lexikon, 1870). 
Polską tradycją kulinarną są bocianie łapy (reg. busłowe łapy) – wiosenny wypiek w kształcie palczastego placka, szczególnie popularny 25 marca. 
Na koniec oddajmy jeszcze głos narodowemu wieszczowi i jego poetyckiemu opisowi „wiosennych wróżb” w świecie przyrody. 

„Bo już bocian przyleciał do rodzinnej sosny 
I rozpiął skrzydła białe, wczesny sztandar wiosny; 
A za nim, krzykliwemi nadciągnąwszy pułki, 
Gromadziły się ponad wodami jaskółki 
I z ziemi zmarzłej brały błoto na swe domki”
Adam Mickiewicz: „Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie: historia szlachecka...” (księga 11. Rok 1812, "Wróżby wiosenne").

oprac. Robert Główczyk, Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 

foto1: wydmuszka (II połowa XX wieku), jajo wielkanocne, motyw bociana, gaik wielkanocny (aranżacja świąteczna w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze) 

foto2: drewniana ozdoba (przełom XIX/XX wiek), motyw jaskółek, wystawa "W izbie" w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze)